Julián Gayarre: lehiakiderik gabeko tenorra
23/07/2024
Sebastián Julián Gayarre Garjón tenor espainiar ezaguna izan zen, eta zeukan ahots paregabeak garaiko tenorrik hoberentzat hartzea eragin zuen. 1844ko urtarrilak 9an Erronkarin familia xume batean jaioa, Gayarreren familia berezko talentuaren testigantza da.
Abeslari gaitasunen aurkikundera arte, Gayarre hainbat ogibidetik pasa zen. Hamahiru urte zituela, eskola utzi zuen artzain lanak egiteko. Aurrerago, Iruñera joan zen saltzaile izateko, eta bertan izan zuen musikarekin lehen harreman esanguratsua. Musika-banda baten desfileak hainbeste erakarri zuen, bere lanpostua utzi zuela jarraitzeko, eta ondorioz lana galdu eta Erronkarira itzuli behar izan zen.
Hemezortzi urterekin, errementari lanetan aritu zen Iruñean, non forjatu bitartean abesten aritzen zen. Bere talentua aintzakotzat hartu zuen bere kide batek, zeinak Iruñeko Orfeoira batzera gonbidatu zuen, Joaquín Mayak zuzendua. Topaldi hau berebizikoa izan zen, izan ere Maya harrituta geratu zen Gayarreren ahotsarekin eta lehen tenor gisa onartu zuen.
Formakuntza eta lehen arrakastak
Bere ibilbideko hurrengo pauso garrantzitsua Hilarión Eslavaren babespean izan zen, Madrilera eraman zuen maisu nafar bat, zeinak Madrilgo Goi Mailako Errege-Musika Kontserbatorioan sartzen lagundu zion. Hemen, Gayarrek bigarren kantu saria irabazi zuen 1868an. Ordea, bere ibilaldia ez zen beti goranzkoa izan. Gaztambide maisuak uko egin ostean Iruñera itzuli zen, itxaropena galduta.
Zartada horretaz gain, bertako komunitateak ez zuen bereganako fedea galdu, eta Nafarroako Foru-aldundiko diru-laguntza bat lortu zion Milanen ikasteko, Italian. Milanen bere talentu azkar hazi zen, eta hilabete gutxitan arrakasta ikaragarria lortu zuen, ibilaldi izugarri baten hasiera.
Nazioarteko ospea
Gayarrek hainbat eszenatoki europarretan lortu zuen arrakasta, hala nola Bolonia, Roma, San Petersburgo, Mosku eta Viena. Benetako kontsakrazioa 1876ko urtarrilaren 2an lortu zuen Milango La Scalan, “La favorite” operarekin, zeinak nazioarteko ospea eman zion. Bere ahotsak “senza rivali, le Roi du chant” (“lehiakiderik gabea, kantuaren erregea”) ezagutua izatera eraman zuen.
Azken urteak eta legatua
Bizitzako azken urteetan, Gayarrek arrakasta garrantzitsuak lortzen jarraitu zuen mundu osoko antzokietan, hala nola Londres, Buenos Aires, Austria, Alemania, Madrilgo Errege Antzokia, Sevilla, Bartzelonako Lizeoa, Napoli eta Pariseko Operan.
Ordea, bere ibilaldia tragikoki moztu zen 1889, izan ere broncopneumoniaz gaixorik, Madrilen “Los pescadores de perlas” abestea onartu baitzuen. Emanaldian zehar zorabiatu egin zen nota altu bat abesten saiatzean. Gertakari horrek depresio sakon batean murgildu zuen, eta 1890eko urtarrilaren 2an Madrilen hil zen, 45 urte zituela.
Omenaldiak eta oroitzapena
Gayarre ezkongabe hil zen, baina alaba bat izan zuen María Mantilla sopranoarekin, zeina bere testamentuan agertzen zen. Bere jaioterri zen Erronkarin, bere legatuak luzaroan dirau Mariano Benlliure-k sortutako panteoi-mausoleo batean. Bere gorpu baltsamatuak bertan hartzen du atseden, eta bere laringea, baltsamatu aurretik aterata, bere omenean egindako etxe-museoan gordetzen da Erronkarin. Gayarrek bere herrian eskolen eta pilotaleku baten eraikuntza finantzatu zituen, eta bertako medikuari medikuntzarako maletatxo betea oparitu zion.
Nahiz eta grabaketarik ezagutzen ez den, batzuek uste dute agian bere ahotsaren aztarnak egon daitezkeela, izan ere bere bizitzan zehar grabaketa teknikak eskuragarri zeuden.
Julián Gayarreren bizitza eta ibilbidea talentuak eta determinazioak pertsona bat hasiera xumeetatik mundu-mailako ospera eraman dezaketenaren froga izaten jarraitzen dute, historiako tenor hoberenetakoa bihurtzera arte.