Juan de Garaikoetxea: Nafarroan abangoardia errenazentista sartu zuen baztandar harro-hargina
16/04/2026
Juan de Garaikoetxea eta Oiz Nafarroako arkitekturaren figura nabarmenenetako bat izan zen XVI. mendearen azken herenean eta XVII. mendearen hastapenetan. Harro-hargin maisua eta trazista izanik, jarduera profesional bizia garatu zuen, bere garaiko sortzailerik berritzaileenen artean kokatuz, batez ere inspirazio klasizistako gangatze-soluzioak sartzeagatik, oraindik tradizio gotiko berantiarrak nagusi ziren testuinguru batean.
Baztango ibarrean jaioa eta Oiz leinuari lotua, Garaikoetxea Nafarroan barrena nagusiki izaera erlijiosoko lanak eginez ibiltzen ziren harro-harginen talde ibiltari horietako kide izan zen. Bere bizitza pertsonalaren zati handi bat ezezaguna bada ere, bere ibilbide profesionala ongi dokumentatua dago Berroetako San Martin, Elbeteko Santa Kurutze, Eugiko San Gil edo Zubiriko San Esteban bezalako elizetan egindako esku-hartzeen bidez, besteak beste.
Bere ibilbideko mugarri garrantzitsuenetako bat Leríngo Andre Mariaren Jasokundearen elizako gurutzadura eta burualdearen handitzea izan zen, 1591n kontratatua; bertan, kapera nagusian harrizko maskor aveneratu aparta gauzatu zuen. Irtenbide horrek, eragin errenazentista argikoa, Italiako teoria arkitektonikoaren ezagutza eta estereotomia-teknika aurreratuen zein diseinu geometrikoaren maisutasuna erakusten ditu.
Garaikoetxea trazista gisa ere nabarmendu zen, maisu trebeenentzat gordetako jarduna. 1596an, Juan de Aguirrerekin batera, Ablitasko Santa Maria Magdalena elizaren proiektua sinatu zuen, Nafarroako Errege Artxibo Nagusian gordea; bertan, berriz ere, estaldura aveneratu berritzaileak eta nerbio-gangen sistema konplexuak proposatu zituen.
Bere ondarea Baztaneko eta Nafarroa erdialdeko parroki askotan hedatzen da, non aztarna erabakigarria utzi zuen arkitektura modernoago bateranzko trantsizioan. Horrela, Juan de Garaikoetxeak tradizioa, ezagutza teknikoa eta abangoardia artistikoa uztartzen jakin zuen maisu eraikitzailearen irudia ordezkatzen du, Nafarroako arkitekturaren historiako une giltzarri batean.