José Lázaro Galdiano: Bere legatu artistikoa Espainiari utzitako liburuzale eta bildumagilea

José Lázaro Galdiano, 1862ko urtarrilaren 30ean Beire herri nafarrean jaioa, liburuzale, editore eta arte bildumagile nabaria izan zen, eta bere legatuak bizirik dirau kultura espainiarrean. Foru‑erkidegoko familia aberats batean hezia, Lázarok Sos del Rey Católico‑n egin zituen batxilergoko ikasketak, eta ondoren hainbat unibertsitateetan ikasi zuen Zuzenbidea, lizentzia Santiago de Compostelan eskuratuz. Gaztetik liburu eta artearekiko izandako zaletasunak ibilbide emankorra garatzera eraman zuen,  kritika artistikotik garaiko argitaletxe garrantzitsuenetako bat sortzera.

1882an Bartzelonara joan zen, non Espainiako Bankuan lan egin bitartean *La Vanguardia* aldizkariko kronista gisa aritu zen. Ordea, Madrilen lortu zuen osperik handiena, *La España Moderna* aldizkaria (1889‑1914) sortuz, garaiko idazle nagusien lankidetza izan zuen ereduzko argitalpena, hala nola Emilia Pardo Bazán, Benito Pérez Galdós eta Miguel de Unamuno. Izen bereko bere argitaletxea ere ezaguna egin zen mendebaldeko literaturako klasiko nagusien itzulpenekin.

Lázaro Galdiano ez zen bakarrik bere argitalpen lanengatik ezaguna, bildumagile nekaezina ere bazen. 20.000 liburu, eskuizkribu eta artelan baino gehiago bildu zituen, horietako asko pieza ordainezinak. 1903an Paula Floridorekin ezkondu zen, Argentinako emakume aberatsa, eta harekin eraiki zuen bere Madrilgo etxebizitza, Parque Florido Jauregia, 1951tik Lázaro Galdiano Museoa ostatzen duena.

Emaztea 1932an hil ondoren, Lázaro Galdiano Paris eta New Yorken artean saltoka bizi zen, aurrerago ondare espainiarrari emango zizkion bere bildumak handituz. 1947an hil zen, bere ondare osoa Estatu espainiarrari utziz, eta horri esker sortu zen Lázaro Galdiano Erakundea hurrengo urtean, bere obra eta bilduma artistiko baliotsuak gordetzen dituzten museo, liburutegi eta artxiboa kudeatzeko.