Karlos Vianakoa: inoiz errege izatera iritsi ez zen printzea

Karlos Vianakoa Nafarroako historiako figura konplexu eta sinbolikoenetako bat izan zen, Erdi Arotik Aro Modernorako trantsizioan. 1421ean jaio zen, Nafarroako Blanka erreginaren eta Joan Aragoikoaren semea, eta Nafarroako tronua oinordetzan hartzera deitua zegoen, baita, ziurrenik, Aragoiko Koroaren lurraldeak ere. Hala ere, familia- eta politika-gatazkek markatu zuten haren bizitza, eta boterea eskuratzea eragotzi zioten.

Jaio zenetik, haren figurak sinbolismo politiko handia izan zuen. Karlos III.a aitonak Vianako printze titulua sortu zuen harentzat 1423an, lurralde propioa emanez eta Europako monarkia handien mailako duintasuna aitortuz. Erriberriko gortean hezia, bere mailari zegokion prestakuntza jaso zuen, armak eta letrak uztartuz, eta laster nabarmendu zen kulturarekiko eta ezagutzarekiko zuen zaletasunagatik.

Haren patua aldatu egin zen 1441ean ama hil ondoren. Erresumako tenienteorde izendatuta, gobernu-eginkizunak bere gain hartu zituen aita kanpoan zenean; baina bien arteko harremanak pixkanaka okerrera egin zuen, erabateko haustura gertatu arte. 1450etik aurrera, bien arteko liskarrak gerra zibila eragin zuen, eta Nafarroa beaumontarren eta agramondarren artean zatitu zen, erresumaren mugak gainditu zituen gatazka batean.

Egoerak okerrera egin zuen Joan II.ak Karlos oinordetzarik gabe uztea eta haren arreba Leonorren alde egitea erabaki zuenean. Aurrekaririk gabeko erabaki hark lurraldeko oreka politikoa aldatu zuen. Ordutik aurrera, Karlosek bidaia luzea egin zuen Europako hainbat gortetan barrena, bere eskubideak berreskuratzeko babes bila. Gaztelan, Frantzian, Italian eta Napolin izan zen, besteak beste; azken horretan, kultura-giro fin eta jantziarekin harremanetan jarri zen, eta horrek are gehiago indartu zuen haren izaera humanista.

Bere bizitzako azken urteetan, Karlos aitaren boterearen aurkako oposizioaren ikur bihurtu zen, bereziki Aragoiko Koroaren lurraldeetan. Hala ere, haren kausa ez zen inoiz sendotzera iritsi. 1461ean, berrogei urte eskas zituela, goiz hil izanak zirrara handia eragin zuen, eta mendeetan iraun zuen mito baten sorrera ekarri zuen. Kondairek, herri-sinesmenek eta baita hura beatifikatzeko saiakerek ere elikatu zuten mito hori.

Karlos Vianakoak oinordeko baten patu zapuztua irudikatzen du: legitimitatea eta prestakuntza izan arren, bere garaiko tentsio politikoek haren oinordetza nola harrapatuta utzi zuten ikusi zuen. Haren figurak Nafarroako historiako erreferente iradokitzaileenetako bat izaten jarraitzen du.