Serapio Huici Lazcano: ekonomia eta kultura uztartu zituen industria-gizon nafarra

Serapio Huici Lazcano 1868an jaio zen Atarrabian, eta bere bizitzan zehar XX. mendeko Nafarroako industria-gizon eta kultur mezenas nabarmenetako bat bihurtu zen. Madrilen Bideetako Ingeniaritza ikasketak egin ondoren, prestakuntza tekniko sendoa eta ikuspegi enpresarial modernoa uztartzen jakin zuen, eta horrek bere garaiko kapitalista espainiarren artean kokatu zuen laster. 1920ko hamarkadan jada kontseilari gisa agertzen zen Iruñean, Gasteizen, Bilbon eta Madrilen egoitza zuten enpresa ugaritan; El Irati S.A. enpresako presidente izan zen, hornidura elektrikoaren bultzatzaile nagusietakoa; Papelera Españolaren presidenteorde izan zen; eta Cementos Portland enpresaren sortzaileetako bat. Halaber, La Vasconia eta El Crédito Navarro bezalako finantza-erakundeen sorreran parte hartu zuen, eskualdeko sare ekonomikoa sendotzen lagunduz.

Hala ere, bere eragina industria-mundutik harago iritsi zen. 1903an Diario de Navarra egunkariaren sortzaileen artean egon zen, eta laster erreferentziazko egunkari bihurtu zen eskualdean. Urte batzuk geroago Espasa-Calpe argitaletxearen sortzaileetako bat izan zen; El Sol egunkariko presidente izan zen —Espainiako gerra arteko garaiko erreferentziazko plataforma intelektuala—; eta Madrilgo Gran Víako Casa del Libroren irekieran kontseilari gisa parte hartu zuen. Ekimen horiek guztiek kultur munduan funtsezko eragile bihurtu zuten. José Ortega y Gasset bezalako pentsalarien gertukoa, Huicik enpresari ilustratuaren eredua gorpuztu zuen: modernizazio ekonomikoa kulturaren garapenarekin batera ulertzen zuena.

Bere jarduera enpresarialaz gain, denbora eta baliabideak eskaini zizkion ikerketa historikoari eta ondare artistikoaren azterketari. Zistertarren arkitekturari buruzko lanak idatzi zituen, baita Torres del Ríoko eliza tenplarioari, San Millán de la Cogollako marfilei edo San Migel Aralarkoaren erretaula esmaltatuari buruzko azterlanak ere; lan horiek bere jakinduria eta sentiberatasun estetikoa agerian uzten dute. Eusko Ikaskuntzako kide izan zen, eta arte erdiarokoaren azterketari eta euskal-nafar nortasunari lotutako kultur ekimen askotan parte hartu zuen.

Bere bizitza aitortza publikoek markatua egon zen. 1953an Orden del Mérito Civil delakoaren Gurutze Handia jaso zuen, eta urte berean Madrilen hil ondoren, Nafarroako Foru Diputazioak Nafarroako Seme Kuttun izendatu zuen. Atarrabian, bere izena daraman etorbide nagusietako batek haren oroimena gordetzen du. Pertsonaia polifazetikoa, Serapio Huici industria eta kulturaren arteko uztarketaren adibide bikaina izan zen: bere talentuari eta ahaleginari esker, bere garaiko aldaketa handien mailan egon zen nafarra, eta eskualdeko modernizazio ekonomiko eta kulturalaren zati bat eraikitzen lagundu zuen.