Julián Íñiguez de Medrano: Europako gortetara bere adimena eraman zuen Nafarroako zalduna

Julián Íñiguez de Medrano Lizarran jaio zen, 1512. urtearen inguruan, familia noble batean. Jatorri horri esker, prestakuntza sendoa jaso zuen eta gaztetatik bertatik gorteko bizitzarekin harreman zuzena izan zuen. Errenazimentuko gizon osoa izan zen: militarra, poeta, antzerkigilea, bidaiari nekaezina eta gortesau findua, armak eta letrak bizi-proiektu bakar batean uztartzen zituen humanista-ideala irudikatuz.

Bere gaztaroa zerbitzu militarrak markatu zuen. Alemanian eta Hungarian egindako kanpainetan parte hartu zuen, eta han interprete gisa jardun zuen, hainbat hizkuntza menderatzen baitzituen. Nazioarteko esperientzia horrek ateak zabaldu zizkion bizitza osoan zehar landu zituen harreman-sare zabal bati, bai Hispaniar erreinuetan, bai Europako gorteetan.

Bere ibilbidean funtsezkoa izan zen Frantzian egin zuen egonaldia. Han, Margarida Valoiskoaren zerbitzura sartu zen, Henrike IV.aren emaztea eta humanismo frantsesaren figura adierazgarria. Ingurune horretan, literaturaren zirkulu hautatuenetan integratu zen, poeta, filosofo eta letren gizon ospetsuen artean, eta idazle eta gortesau gisa ospe handia lortu zuen. Giro horretan bertan argitaratu zuen, Parisen 1583an, bere lanik ezagunena: La Silva Curiosa. Poemak, kontakizunak, aforismoak eta gogoetak biltzen dituen obra zabala da, erreginari eskainia, eta egilearen jakinduria eta fintasuna erakusteko asmoz idatzia. Liburua bere moldakortasun literarioaren eta garaiko korronte kultural bizienekin zuen harremanaren lekukotasun bikaina da.

Medrano bidaiari nekaezina ere izan zen. Bere bizitzan zehar Espainia, Italia, Flandria, India eta Afrika zeharkatu zituen, mundua ezagutzeko grina eta jakin-mina agerian utziz. Bidaia horietan bizitako esperientziek bere lana aberastu zuten eta izaera kosmopolita eman zioten, garaiko beste noble askorengandik bereiziz. Ez zen soilik behatzaile izan: kulturen arteko zubi gisa jardun zuen, Nafarroako nortasuna berekin eramanez egonaldi bakoitzean.

Medranoren heriotzaren ondoren, XVI. mendearen amaiera aldera gertatua ziurrenik, bere figura misterioz inguraturik geratu zen. Hala ere, haren oroitzapenak bizirik dirau, bere sorterritik urrun distira egin zuen nafartar unibertsal baten irudi gisa, ez bakarrik gorteko eta militar jardueragatik, baita bere ekarpen literarioagatik ere. La Silva Curiosa gaur egun ere Urrezko Mendeko pentsamenduaren eta kezken leiho da, eta Lizarratik abiatuta Europako Errenazimentuko saloirik ospetsuenetan tokia egitea posible izan zela erakusten duen testigantza.

Julián Íñiguez de Medranorekin, Nafarroak Europako kulturari figura berezi bat eman zion: zaldun eta humanistaren arteko nahasketa, ezpata eta luma uztartzen jakin zuena, eta Lizarratik bertatik ere Errenazimentuko historiaren orrialde distiratsu bat idatz zitekeela frogatu zuena.