Mexikon dortokak zaindu zituen lizarratarra, gaur egun Sienako Palazzo Pubblico alboan lan egiten duena

Esperientzia aberasgarri bat bizi ondoren Mexikon eta Artearen Historia UPVn ikasi ondoren, Andrea Llombartek Erasmusera joatea erabaki zuen Italiara. Han ezagutu zuen geroago bere alaba izango zenaren aita, eta Sienan behin betiko finkatzea hautatu zuen. Tokiko hainbat jatetxetan forjatu zuen ibilbide profesionala, eta duela zazpi urte Il Paliotabernan hasi zen lanean, Piazza del Campo ospetsuan kokatuta.

Hormetan gora igotzen zen kuadrillako lagunekin, herriko teilatuetan lurreratzeko. Goitik ikusita, mundua beste modu batean agertzen zen. Haizeak dena bestela laztantzen zuen. Etxeak teila-itsaso batean flotatzen ari ziren uharteak ziruditen, eta kale estuak horizontean lausotzen ziren, koadro zabal baten parte balira bezala. Agian han hasi zen bere barnean artearekiko sentikortasuna ernatzen. Fatxaden koloreek, denborak gastatuta, degradazio hutsa baino zerbait gehiago kontatzen zuten: istorioz beteriko edertasun inperfektua. «Egun osoa bihurrikeriatan ibiltzen ginen; mendiko ahuntzak ziruditen», dio irribarrez Andrea Llombartek, haizeak teilatuetan bere ideiak harrotzen zizkion garaiak gogoratzean.

Lizarrakoa jaiotzez, ez zuen inoiz argi izan zer ikasi. Horregatik, apur bat hemendik eta apur bat handik probatu zuen: kudeaketa administratiboa, diseinu grafikoa… Azkenean, Artearen Historia ikastea erabaki zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU), izan ere, teilatuetan piztu zitzaion sentikortasun artistiko hura oraindik bizirik zegoen. Bigarren ikasturtean, atzerriko esperientzia batean pentsatu zuen berriz: urte batzuk lehenago Mexikora joana zen dortoken inguruko boluntariotza egitera. Uda hartan animalia itsas hauek gertutik ezagutzeko aukera izan zuen: «Gauez, hamabi kilometroko hondartza basati batera joaten ginen dortoken arrautzak ikustera. Bidaiatzea hainbeste gustatu zitzaidan, argi nuen beste herrialdeak ezagutu nahi nituela».

HIRI «BITXI-KUTXA» BAT
Beraz, gehiegi pentsatu gabe, Erasmusera joan zen; oraingoan, Siena hautatu zuen. «Berehala konturatu nintzen hiri italiar hau bitxi-kutxa handi bat bezalakoa dela. Artearen Historia ikaslea izanik, dena ederra iruditzen zitzaidan», dio, eta jarraian azaltzen du han ezagutu zuela geroago bere alaba izango zenaren aita. «Denbora igaro ahala, egunero nengoen pozago. Aita-amei deitu nien eta esan nien: “Hemen geratu nahi dut”. Haiek pozik hartu zuten, eta are gehiago, horrela oporretarako leku eder bat izango zutelako», gaineratzen du barrez.

Laster lortu zuen lana pizzeria batean. Masaren usain freskoa, hizkuntza desberdinetako ahotsak nahasian, plater eta edalontzien tin-tin etengabea… «Museo batean lan egitea pentsatu nuen, baina zaila zen. Horregatik, ostalaritzaren bidetik jarraitzea erabaki nuen», azaldu du. Eta berehala azpimarratzen du pizza egiteko teknika eskualdearen arabera aldatzen dela: «Ez da gauza bera Erroman pizza jatea edo Sienan», gehitu du. Jatetxe askotan aritu ondoren, duela zazpi urte iritsi zen Il Palio tabernara, Piazza del Camporen erdi-erdian. Taberna Palazzo Pubblicoren aurrean dago, eta bertako terrazatik badirudi hiriaren memoria zaintzen duela. Han, gosariak, bazkariak eta afariak mimoz zerbitzatuz eta ingurunearekin txundituta dauden turisten artean, Andreari iruditzen zaio artea beti dagoela gertu. Agian ez koadroetan edo eskulturetan, baina bai plazaren geometrian, kaleetan doazen oinezkoen erritmoan eta bertakoek historiaren artean bizitzeko duten eguneroko dotorezian.

NAFAR ARIMA
1958an ireki zuen ateak establezimendu horrek, eta ordutik ez du platerik zerbitzatzeari utzi: pasta, tomate eta mozzarella txigorkiak, haragia… Andreari «asko» gustatzen zaio bertan zerbitzatzen den italiar janaria, baina Nafarroako barazkiak sumatzen ditu faltan. Bereziki, piperrak: «Urtean hirutan itzultzen naiz Nafarroara, eta joaten naizenean konturatzen naiz zenbat gustatzen zaidan gure gastronomia».
37 urterekin, argi dauka Nafarroako espirituak beti lagunduko diola, nonahi egon ere. Are gehiago, alaba txikia duenez, gero eta biziagoa du haren bidez esentzia hori ezagutarazteko gogoa. «Herriko jai on batzuk bizi ditzala nahi dut, esaterako», dio. Ez da soilik musikaz, algaraz edo su artifizialez ari: kaleetan arnasten den giroaz ari da; denek elkar agurtzen dutenean, egunak lasai luzatzen direnean, eta kuadrillek dena alaitasunez betetzen dutenean sortzen den sentsazioaz. Komunitatearena, elkarrekin partekatutako poztasunarena… Mapan barrena ibili arren, xehetasun horiek bere baitan bizirik dirau; izan ere, badaude distantziak ulertzen ez dituzten sustraiak.