Fernando Remacha: frankismoak isilarazitako Tuterako konpositorea

Fernando Remacha (Tutera, 1898ko abenduaren 15a - Iruñea, 1984ko otsailaren 21a) Nafarroako konpositorea izan zen, zeinaren ibilbidea frankismoaren errepresioak markatu zuen, bere lurraldean bertan barne-erbestera eramanez. Zortzien Taldeko kide nabarmena izan zen, 27ko Belaunaldiaren musika-adierazpena, eta bere obra inpresionismotik Nafarroako folklo­rera arteko eraginez hornitua zegoen, nahiz eta bere ondarea neurri handi batean oraindik ezezaguna izan.

Txikitatik, Remachak musikarako joera naturala erakutsi zuen. Biolin ikasketak Tuteran hasi zituen, Joaquín Castellanorekin, katedraleko kapera-maisuarekin, eta Iruñean jarraitu zituen Felipe Aramendíaren eskutik. 13 urterekin, Madrilera joan zen peritu-merkantil ikasketak egiteko eta, aldi berean, bertako Goi Mailako Kontserbatorioan musika-formakuntza sakontzeko. Han, José del Hierrorekin biolina eta Conrado del Camporekin konposizioa ikasi zituen.

Bere talentua laster aitortu zioten, eta 1923an Arte Ederren San Fernando Akademiaren Erromako Saria lortu zuen, bost urtez Italian bizitzeko aukera emanez. Bertan, Gian Francesco Malipiero konpositore veneziarra izan zuen maisu nagusi, eta beti haren irakaspenak goraipatu zituen. Erroman zegoela, obra garrantzitsuak sortu zituen, besteak beste, Laukotea hari­entzat, Hiru denborako sinfonia eta Góngorari omenaldia, azken hau Rafael Alberti eta Gerardo Diegoren gonbidapenari erantzunez, Góngoraren heriotzaren 300. urteurrena ospatzeko.

1928an Madrilera itzuli zenean, oposizio bidez viola-plaza eskuratu zuen Enrique Fernández Arbósek zuzendutako Madrilgo Orkestra Sinfonikoan. Aldi berean, Filmófono zinema-enpresan lan egin zuen, eta hainbat filmen soinu-bandak konposatu zituen, tartean Luis Buñuelen Centinela alerta. Ingurune horretan ezagutu zuen Rafaela González, eta 1932an ezkondu ziren.

1930eko azaroaren 29an, Remacha Zortzien Taldearen aurkezpenean parte hartu zuen, Madrilgo Taldea edo Errepublikaren Taldea izenez ere ezagutzen zena. Bertan, Salvador Bacarisse, Ernesto eta Rodolfo Halffter eta Rosa García Ascot bezalako konpositoreekin lan egin zuen. Kolektibo honek Espainiako musika berritzea zuen helburu, garaiko abangoardia europarrekin bat eginez.

Hala ere, Espainiako Gerra Zibilak haren ibilbidea eten zuen. Gatazka amaitutakoan, Tuterara itzuli zen, eta han frankismoaren errepresioa pairatu zuen: isiltasunera eta barne-erbestera kondenatua izan zen. Urte luzetan, haren sormen-jarduera nabarmen murriztu zen, baina inoiz ez zuen konposatzeari utzi. 1950eko hamarkadan, berriro aktiboki sortzen hasi zen, San Fermin bezperak (1951) eta Kontzertua gitarra eta orkestrarako (1955) obrak konposatuz.

1957an, Iruñeko Pablo Sarasate Kontserbatorioko zuzendari izendatu zuten, eta bertan lan egin zuen 1968an erretiratu zen arte. Bere zuzendaritzapean, erakundeak Nafarroako musika-irakaskuntzaren erreferente bihurtu zen. Zailtasunei aurre eginez, Remacha hiru aldiz saritu zuten Estatuko Musika Sariarekin: 1932an Laukotea hari eta pianorakoobragatik, 1938an Laukotea hari­entzat lanagatik eta azkenik, 1980an, bere ibilbide osoa aitortzeko.

Bere bizitza osoan, Remachak genero ezberdinetan jardun zuen: ganbera-musika, obra sinfonikoak eta koralak landu zituen. Bere lan nabarmenen artean daude Jesukristo Gurutzean Oratorioa (1963), zeinari esker 1964an Tomás Luis de Victoria Iberoamerikako Musika Saria irabazi zuen, eta Estellako rapsodia (1958). Bere estiloa inpresionismotik neoklasizismora bitarteko elementuekin aberastua zegoen, betiere Nafarroako folklorearen aztarnak txertatuz.

Haren garrantzia gorabehera, Fernando Remacharen irudia neurri handi batean ahanzturan geratu da. Hala ere, haren ondarea bizirik jarraitzen du hainbat ekimenen bidez, hala nola, urtero ematen den Fernando Remacha Saria-ren bitartez, Nafarroako musika- eta kultura-aberastasunari ekarpena egiten dioten musikari eta taldeen lana aitortzeko. 2024an, Tuterako Dantza Taldea izan zen sari hori jaso zuena, tokiko folklorearen babesean eta hedapenean egindako lanarengatik.

Fernando Remacharen bizitza eta obra adibide argia dira artearen erresilientziari eta pasioari buruz. Zailtasun politiko eta sozialak gorabehera, balio handiko ondare musikala eraiki zuen. Bere historia artearen indarraren eta iraunkortasunaren erakusgarri da, edozein testuinguru latz gainditzeko ahalmena duela frogatuz.