Juan de Goyeneche: Baztango ikusle handia, XVIII. mendea definitu zuen ondarea utzi zuena

1656.urtean Baztango haranean jaioa, Juan de Goyeneche XVIII. mendeko Espainiako Gortean nafarrek lortutako arrakasta sozial eta ekonomikoaren adibide paradigmatikoa da. Administrazio zentraleko karrerarekin hasi zen, eta horrek ateak ireki zizkion finantzen eta negozioen mundura. Bere ibilbide nabarmenak belaunaldiak gainditu zituen. Hasieratik San Fermin de los Navarros Erreal Kongregazioarekin lotuta, Goyenechek bere ospe pertsonala sendotu ez ezik, bere familiaren gizarte-igoera bermatu zuen mayorazgotzaren sorrera eta nobleziako tituluen lorpenez, hala nola Belzuntzeko markesgoa. Bere ondarea erregerako zerbitzuaren, enpresa-ikuspegiaren eta garapen industrialaren bultzadaren uztarketaz karakterizatzen da.

Bere haurtzaroari buruz gutxi dakigu; sei anai-arrebetatik gazteena zen eta gaztetan utzi zuen Arizkungo jaiotetxea Madrilen bizitzeko. Han, Colegio Imperial ikastetxean ikasi zuen. Gorteko familiako sare baten babesik gabe, Madrilgo gizartean sartzea erraztu zuen 1689an María de Balanza-rekin ezkondu izanak. Hura Millones Idazkaritzako goi-mailako funtzionario baten alaba zen. Ezkontza honek administrazio-eremurako ateak ireki zizkion eta hiriburuan finkatzeko aukera eman zion. Hortik aurrera, bere ibilbidea gorantz joan zen, Carlos II.aren Gastu Sekretuko diruzain eta Milizien diruzain nagusi karguetan aritu zen, trebetasunez, eta egonkortasuna eta aukerak eman zizkion ingurune politiko eta ekonomiko konplexuan.

Goyeneche negozio-gizon aparta izan zen, bereziki Espainiako Ondorengotza Gerraren garaian. Borboi aldekoekin bat eginez, Felipe V.-aren babesle leial bilakatu zen, milioika mailegu eta baliabide estrategikoak –hala nola, elikagaiak eta itsas armadarako egurra– hornituz. Bere babes baldintzagabeak pribilegio eta kontratu errentagarriak ziurtatu zizkion, Madrilgo Gazetaren monopolioa eta horniduren kontratuak kudeatzeko eskubidea barne. Juan Bautista de Iturralderekin batera, Goyeneche-Valdeolmos konpainia sortu zuen. Konpainia honek 17 urtez Erregearekin kontratu garrantzitsuak menperatu zituen. Goyenecheren azkartasunari esker, ez zuen bakarrik fortuna handia pilatu, baizik eta bere botere posizioa ondorengoei transmititzea ere lortu zuen.

Madril inguruko Nuevo Baztán proiektu industriala bere ondarerik garrantzitsuenetako bat da. 1710 eta 1720 urteen artean, Goyenechek oihal, beira eta beste produktu batzuk fabrikatzeko lantegiak sortu zituen, ekonomia sustatzeko eta eskualde deprimitu batean garapena bultzatzeko. Kolbertismo ideiez inspiratuta, industria horiek Armada hornitzea eta inportazioak ordezkatzea bilatzen zuten, baita despoblazioa murriztea eta gizarte-aurrerapena sustatzea ere. Lantegi horietako askok bizi laburra izan zuten arren, garaikideek, hala nola Jerónimo de Uztárizek, aitortu zuten haien eragina. Nuevo Baztán ez zen industria sustapenaren adibide soil bat; Goyenecheren ekintzailetza espiritua ere islatzen zuen, bere interes ekonomikoak Monarkari eta komunitatearen ongizateari lotuz.

Goyenecheren ondarea ez da bere arrakasta ekonomiko eta industrialera mugatzen; bere eragina luzatzeko estrategiak ere hartzen ditu barne, mayorazgotzak sortuz eta propietate esanguratsuak erosi zituen. Belzuntzeko jauregitik –Nafarroan– Madrilgo ondare zabalera arte, Fernando Arte Ederretako Errege Akademiaren egungo egoitza barne, Goyenechek belaunaldietan zehar bere familiaren garrantzia bermatzeko ondarea eraiki zuen. Bere bizitza eta lana gizon baten izpiritua islatzen dute, zeinak anbizio pertsonala, Koroarekiko leialtasuna eta garapen ekonomiko eta sozialarekiko konpromisoa uztartzen jakin baitzuen, eta oraindik ere miresmenaren xede den ondarea utzi baitzuen.