Javier Ciga: Nafarroa eta bere lurrak eta jendea hilezkortu eta duindu zuen kronista bisuala

Javier Ciga Echandi, Iruñean 1877ko azaroak 25an jaioa, margolari nafar ezagun bat izan zen eta bere ondareak berebizikoa izaten jarraitzen du Nafarroako kultura bisualean. Bere erretratu eta artelan kostunbristengatik bereziki ezaguna, Cigak maisutzarekin islatu zituen bere lur eta jendearen izaera, XX. mendeko arte espainiarrean aztarna ezabaezina utziz.

Bere ibilaldi oparoa Madrilgo Real Academia de Bellas Artes de San Fernando-n hasi zen, herrialdeko erakunde entzutetsuenetako bat. Bertan jaso zuen aurrerago ibilaldia markatuko zuen formakuntza garrantzitsu hori Espainiako giro artistikoko berebiziko artisten tutoretzarekin, hala nola Inocencio García Asarta eta José Moreno Carbonero. Garai horretan zehar Cigak bere estiloa definitu zuen, tradizio nafarretan sakonki oinarritutako errealismo eta kostunbrismoen nahasketak nabarmenduta.

PARISERA BIDAIA

1911 eta 1914 bitartean Ciga Parisera joan zen, ibilaldi artistikoan une erabakigarria. Hiriburu frantsesean inpresionismo eta postinpresionismoko eraginak bereganatu zituen, garaiko giro artistiko europarreko bi korronte nagusiak hain zuzen. Denboraldi hori berebizikoa izan zen bere ikusmen artistikoa zabaltzeko. 1914ko “Salón de Primavera” edo Udarako Salonean parte hartu zuen “Paysans Basques - Elizondoko merkatua” lanarekin, eta korronte estetiko berri horiek sustraiekiko bere konexioa galdu gabe lanetan sartzeko zeukan gaitasuna frogatu zuen.

Hiriburu frantsesean egon ostean, Ciga Nafarroara itzuli eta margolaritza akademia sortu zuen, laster arte klasikoaren irakaskuntzako erreferentzia bihurtu zena. Akademiaren bitartez hainbat artista prestatu zituen, teknika artistiko tradizionalen zaintzaren mugarri bihurtuz. Hezkuntza proiektu honek artearen irakaskuntzarekiko bere konpromisoa islatzen zuen, margolaritzarekiko zeukan maitasunaren eta hurrengo belaunaldiei transmititzeko grinaren hedapen naturala.

NAFARROAREKIKO KONPROMISOA

Javier Cigaren lanek bere lurralde eta jendearekiko maitasun sakona islatzen dute. Mihiseetan irudikatutako paisaia landatar eta eguneroko eszenek identitate nafarrarekin gertutik lotutako margolari bat agertzen dute. Bere erretratu eta eszena kostunbristek baserritarren duintasun eta edertasuna adierazten dute, baita eskualdeko herrietako egunerokotasuna ere. Bere estiloak, errealismo eta kostunbrismoaren nahasketa, ikusleak garaiko errealitate sozial eta kulturalarekin konektatzen dituen egiazkotasun bat lortzen du.

Nafarroarekiko maitasun sakon hori politikan egindako sarraldi motzean ere adierazi zuen, Iruñeko Udaleko zinegotzi izan baitzen bi aldiz. Ibilaldi politiko motza izan bazuen ere, bere bizitza aztertzen dutenak bat datoz: garai horrek gizarte nafarrarekiko bere konpromisoa adierazten du arteaz gaindik, bere komunitateari garapena hainbat fronteetatik eskainiz.

Javier Ciga Echandi Iruñean hil zen 1960ko urtarrilak 13an, baina bere legatuak bizirik dirau. Margolari ikaragarri bat bakarrik ez, bere lurraldeko kronista bisual gisa ere gogoratzen dugu. Teknika akademikoa eta egunerokotasunarekiko sentsibilitate sakona nahasteko zeukan gaitasunak XX. mendeko arte kostunbrista espainiarreko artista handien artean kokatzen du, eta bere lanak egun ere zenbatesten eta aztertzen dira, bai Nafarroan zein bere mugetatik kanpo.